Spilafíkn og ábyrgð stjórnvalda

FJÁRHÆTTUSPIL var til skamms tíma ýmist bannað eða litið hornauga á Vesturlöndum. Þetta hefur breyst hratt á síðustu árum og eru á því ýmsar skýringar. Aukin velmegun og frjálsræði á ýmsum sviðum hefur ýtt undir þessa þróun og stjórnvöld séð sér leik á borði að fjármagna mörg þjóðþrifamál án þess að auka skattheimtu. Áhugamenn um aukið fjárhættuspil hafa helst beitt fyrir sig þeim rökum að ef ekki verði slakað á klónni muni aðrir grípa gæsina og gróðinn fara annað. Einnig hefur því verið veifað að viðunandi framboð löglegra fjárhættuspila kippi fótunum undan glæpaklíkum á þessum markaði, og ágóðinn af spilinu renni til góðra málefna, innanlands eða utan.

Eflaust má færa sönnur á fyrstu röksemdina, sem m.a. var beitt á Alþingi laust eftir 1920. Þá óttuðust þingmenn að erlend happdrætti yrðu of umsvifamikil á Íslandi. Fátt bendir hins vegar til að aukið löglegt fjárhættuspil dragi úr viðgangi ólöglega markaðarins og er nóg að benda á framboð ýmissa spila á netinu í því sambandi. Rétt er að rekstur fjárhættuspils hér á landi er í nafni mannúðar og menntunar, en gróðinn er oft sýnd veiði en ekki gefin. Rannsóknir erlendis benda til að þær stofnanir sem hafa tekjur af fjárhættuspili séu afskiptar þegar kemur að úthlutun úr sameiginlegum sjóðum. Vel má vera að SÁÁ sé í þessari stöðu núna. Þá hefur verið gagnrýnt, t.d. í Noregi, að góðgerðarstofnanir á borð við Rauða krossinn fjármagni mannúðarstarfsemi sína erlendis með því að stuðla að harmleikjum og örbirgð heima fyrir. Fjárhættuspili fylgir nefnilega ákveðin áhætta og spilafíkn er dauðans alvara.

Stjórnvöld þurfa að hugsa sinn gang í þessu máli og hafa heill þjóðarinnar allrar í huga þegar ákvarðanir eru teknar. Ekki er nóg að veita meðferð við spilafíkn, meðferðin "læknar" ekki það fjárhagslega skipbrot sem spilafíkn oftast er. Rannsóknir á sviði lýðheilsufræði sýna að fjárhagsstaða hefur áhrif á heilsufar einstaklinga og fjölskyldna, oft yfir fleiri kynslóðir. Vitað er, að fólk sem stendur höllum fæti fjárhagslega ver stærri hluta tekna sinna í fjárhættuspil en aðrir, ekki síst koma tekjur af spilakössum frá þeim sem minna mega sín. Eflaust gildir hið sama um spilakassa Háskóla Íslands. Er eitthvert réttlæti í því að fátækasti hluti þjóðarinnar niðurgreiði menntun þeirra efnameiri og leggi jafnvel í rúst fjárhag sinn og heilsu í hita leiksins?

Höfundur vinnur við meðferð og rannsóknir á spilafíkn í Danmörku.